پنیر، منگ، بنگ، چرس، سیگاری، جوینت یا علف؛ اینها نامهای خیابانی یکی از پرمصرفترین ترکیبات سایکواکتیو در جهان هستند. ترک حشیش و مدیریت وابستگی به آن، یکی از چالشبرانگیزترین مباحث در روانپزشکی مدرن است.
در واقع، حشیش عصارهای فشرده و صمغمانند است که از ترشحات غدد (تریکومهای) قسمت بالایی گیاه ماری جوانا (کانابیس ساتیوآ) استخراج میشود. اگرچه باور عمومیِ غلطی مبنی بر بیخطر بودن ترکیبات گیاهی وجود دارد، اما مصرف مداوم این ماده با ایجاد تغییرات ساختاری در سیستم پاداش مغز، منجر به بروز اعتیاد روانی و جسمی شدیدی میگردد. در این مقاله بالینی، به بررسی مکانیسم اثر، عوارض سیستمیک و مسیر علمی درمان این اختلال میپردازیم.
فارماکوکینتیک: حشیش با مغز و بدن چه میکند؟
ماده مؤثره و روانگردان اصلی در گیاه شاهدانه، تتراهیدروکانابینول (THC) است. حشیش، که فرم فشرده و قهوهای مایل به سبز این گیاه است، غلظت بسیار بالاتری از THC را نسبت به ماریجوانای معمولی در خود جای داده است. (روغن حشیش یا Hash Oil به عنوان خالصترین فرم، بیشترین قدرت تخریب را دارد).
پس از استنشاق (دود کردن)، THC در کمتر از چند ثانیه از طریق آلوئولهای ریه وارد جریان خون شده و از سد خونی-مغزی عبور میکند. اثرات نشئگی و سرخوشی کاذب معمولاً در مدت ۳۰ دقیقه به نقطه اوج (Peak) رسیده و تا ۴ ساعت ادامه مییابد. نکته پاتولوژیک مهم این است که متابولیتهای THC به شدت لیپوفیلیک (محلول در چربی) هستند. به همین دلیل، سوختوساز این ماده در بدن بسیار کند است و بقایای آن تا بیش از ۱۰ هفته پس از آخرین مصرف، در بافتهای چربی ذخیره شده و در تستهای ادراری مثبت نشان داده میشود؛ همین ماندگاری طولانی، فرآیند ترک حشیش را به یک پروسه تدریجی تبدیل میکند.
تظاهرات بالینی و علائم حاد سوءمصرف
اثرات سایکواکتیو این مخدر در هر فرد بسته به ژنتیک، سابقه مصرف، دوز THC و ترکیب آن با سایر سرکوبکنندهها نظیر نوشیدن الکل همزمان با استنشاق، متفاوت است. با این حال، شایعترین تظاهرات بالینیِ فاز حاد مصرف عبارتند از:
اختلالات شناختی: ضعف شدید حافظه کوتاهمدت، عدم توانایی در درک زمان و مکان (تحریف زمان)، و افت شدید سطح یادگیری.
عوارض نورولوژیک: عدم کنترل و هماهنگی حرکتی (آتاکسی)، تاری دید، و اختلالات سمعی.
واکنشهای سیستم اتونوم: افت فشار خون ارتوستاتیک، تاکیکاردی (بالا رفتن خطرناک ضربان قلب)، و احتقان عروق ملتحمه (قرمزی شدید چشمها).
اختلالات سایکوتیک و روانی: توهمات بصری، پارانویا، بروز هیجانات درونی کنترلنشده، اختلال کلامی، و ناتوانی مطلق در تصمیمگیری.
تغییرات متابولیک: افزایش کاذب و مفرط اشتها (Munchies) و اختلال در چرخه خواب.
پاتولوژی مصرف مزمن: عوارض درازمدت و جبرانناپذیر
بیمارانی که درگیر سوءمصرف مزمن هستند و برای ترک حشیش اقدام نمیکنند، با گذشت زمان دچار تخریب سیستمیک در ارگانهای حیاتی میشوند:
سندرم بیانگیزگی (Amotivational Syndrome): یکی از بارزترین عوارض روانی، بیاهمیت جلوه دادن مسائل مهم زندگی، بیانگیزگی مزمن، افت تحصیلی و شغلی، و در نهایت انزوای کامل است.
آسیبهای سایکیاتریک (روانپزشکی): مصرف طولانیمدت به عنوان یک کاتالیزور برای بیدار کردن ژنهای خاموشِ بیماریهای روانی عمل میکند. افسردگی مزمن، اختلالات دوقطبی (مانیا)، توهم، خشمهای انفجاری، میل به خودکشی و جنون (سایکوزِ ناشی از مواد) از پیامدهای قطعی آن است.
تخریب سیستم تولیدمثل: کاهش سایز بیضهها، افت شدید تحرک و کیفیت اسپرم در آقایان و اختلالات تخمکگذاری و ناباروری در خانمها.
آسیبهای مغزی: آتروفی (تحلیل رفتن) سلولهای مغزیِ مسئول هماهنگی عاطفه و رفتار.
عوارض ریوی: افزایش ریسک ابتلا به برونشیت مزمن و سرطانهای مجاری تنفسی (به دلیل وجود قطران بالا در دود حشیش).
مسیر علمی بهبودی: اهمیت اقدام برای ترک حشیش
مقاومت در برابر درمان و انکارِ بیماری، یکی از ویژگیهای بارز مصرفکنندگان مشتقات کانابیس است. این بیماران به دلیل افت عملکردهای شناختی و انزوای روانی، نیازمند حمایت همهجانبه سیستم خانواده و ارجاع به یک مرکز ترک اعتیاد استاندارد هستند.
درمان اعتیاد به این ماده، بیش از آنکه نیازمند سمزدایی فیزیکی باشد، به بازسازی مدارهای عصبی-روانی آسیبدیده وابسته است. سندرم محرومیتِ ترک حشیش با علائمی نظیر بیقراری، کجخلقی شدید، بیخوابی و لرزش همراه است که تحمل آن بدون حمایت روانپزشکی امکانپذیر نیست.
پروتکل درمانی در کلینیک دی
کلینیک روانپزشکی و ترک اعتیاد دی، با برخورداری از بالاترین استانداردهای درمانی و بیش از دو دهه تجربه بالینی، به عنوان یکی از برگزیدهترین مراکز درمانی کشور شناخته میشود.
ما در این مرکز با گردآوری کادری مجرب از بهترین روانپزشکان، روانشناسان بالینی و متخصصان علوم اعصاب، رویکردی چندوجهی را برای درمان بیماران اتخاذ کردهایم. در این دپارتمان، سلامت روحی فرد همگام با سلامت جسمی وی بازسازی میشود. برنامههای درمانی ما شامل درمان شناختی-رفتاری (CBT)، آموزش مهارتهای مقابلهای، تنظیم برنامههای تغذیهای سالم و ورزشهای بازتوانی است تا بیمار بتواند این دوره دشوار را با ایمنی کامل و بدون خطر لغزش (Relapse) پشت سر بگذارد.
اگر شما یا عزیزانتان در این هزارتوی تاریک گرفتار شدهاید، همین امروز برای دریافت مشاوره تخصصی و آغاز مسیر روشن بهبودی با ما تماس بگیرید.
نظر بدهید