نحوه رفتار با فرد معتاد، چالش بزرگ بسیاری از خانوادههایی است که در مواجهه با بیماری اعتیاد با آن روبهرو هستند. اگرچه هر فرد مسئول سلامت خویش است، اما در مورد وابستگی به مواد، مسئله پیچیدهتر از آن است که فرد بتواند بهتنهایی آن را کنار بگذارد. در واقع، اعتیاد حاصل مجموعهای از عوامل جسمی، روانی، خانوادگی و اجتماعی است که روند درمان را تحت تأثیر قرار میدهند. سؤال طلایی اغلب والدین و همسران این است که «بهترین شیوه برخورد چیست تا او مجدداً به مصرف روی نیاورد؟» پاسخ به این پرسش دشوار است، اما شناخت رفتارهای مخرب و اصلاح آنها، گام نخست در درمان است.
مفهوم هموابستگی (Codependence) و خانواده معتادساز
متخصصان حوزه سلامت روان، مفهومی به نام «هموابستگی» یا خانواده معتادساز را مطرح میکنند. در این الگو، اعضای خانواده چنان تحت تأثیر فرد مصرفکننده قرار میگیرند که رفتارهایشان نه تنها کمکی به بهبود نمیکند، بلکه ناخواسته به تداوم اعتیاد دامن میزند. در نحوه رفتار با فرد معتاد، گاهی خانوادهها به دو سر طیف میروند: یا طرد کردن و برخورد فیزیکی (که فرد را بیشتر به مواد پناه میدهد) یا حمایتهای بیمارگونه.
اختیار دادن (Enabling)؛ آفت اصلی در نحوه رفتار با فرد معتاد
«اختیار دادن» یا توانمندسازی در مصرف، اولین نشانه هموابستگی است. در این حالت، خانواده با تصور اینکه از بروز بحران (مانند دزدی یا آبروریزی) جلوگیری میکند، ناخواسته بستر مصرف را فراهم میآورد.
مثال: مادری که برای تأمین پول مواد پسرش رخت میشوید تا او به خلاف کشیده نشود، یا زنی که کار میکند تا شوهرش خمار نشود و داد و فریاد راه نیندازد. این رفتارها در واقع مانع از مواجهه بیمار با عواقب مصرف شده و مقاومت در برابر درمان را افزایش میدهد.
نشانههای هموابستگی در خانواده
برای بهبود نحوه رفتار با فرد معتاد، باید این خصوصیات مخرب را در خانواده شناسایی کرد:
۱. انکار بیماری: اعضای خانواده تمایل ندارند اعتیاد را به عنوان یک بیماری بپذیرند. آنها تصور میکنند مصرف مواد یک «انتخاب» است و به همین دلیل، به جای رویکرد درمانی، احساس خشم، شکست و طردشدگی میکنند. ۲. انتقال مسئولیت: فرد وابسته به مواد، بهخوبی آموخته است که مسئولیت مصرف خود را انکار کند و با ایجاد احساس گناه در خانواده، توجهات را از عمل خود به سمت دیگران معطوف کند. ۳. انکار مشکلات: اعضای خانواده نیز به گونهای رفتار میکنند که گویی مواد، مشکل اصلی نیست و فقط رفتارهای فرد مشکلساز شده است. این انکار متقابل، مداخلات درمانی خارجی را غیرممکن میسازد.
اصلاح الگوی رفتاری و رویکردهای درمانی
وقتی تلاشهای اضافی خانواده با شکست مواجه میشود، اعضای خانواده دچار افسردگی، کاهش اعتمادبهنفس و عصبانیت میشوند. در این شرایط، نحوه رفتار با فرد معتاد باید توسط یک متخصص اصلاح شود.
در فرآیند درمان، متخصص سعی میکند این سازوکارهای مخرب (هموابستگی) را در خانواده شناسایی کرده و به تدریج اصلاح نماید. درمانگر به خانواده میآموزد که:
به جای «اختیار دادن»، از مرزهای سالم استفاده کنند.
اعتیاد را نه به عنوان یک ننگ، بلکه به عنوان یک بیماری مزمن بپذیرند.
مسئولیت مصرف را به خودِ بیمار بازگردانند.
نتیجهگیری
شناخت اصول علمی در نحوه رفتار با فرد معتاد، کلیدیترین قدم برای رهایی از چنگال اعتیاد است. خانوادهها نباید شکستهای مکرر را به خود نسبت دهند، بلکه باید با یاری گرفتن از متخصصان و اصلاح الگوهای هموابستگی، محیط را برای یک مداخله درمانی مؤثر آماده کنند. درمان تنها با تغییر رویکرد کل اعضای خانواده امکانپذیر است؛ تغییری که اغلب به دلیل پیچیدگیهای روانی این بیماری، به تنهایی میسر نیست و نیازمند راهنماییِ کارشناسانه است.
در این مسیرِ دشوار، کلینیک ترک اعتیاد دی با درک عمیق از رنجهای خانوادهها، به عنوان مرجعی تخصصی، تمامی خدمات مشاوره برای خانوادهها و درمانهای نوین برای فرد مصرفکننده را تحت نظر کادر پزشکی مجرب ارائه میدهد. این کلینیک به شما کمک میکند تا با جایگزین کردن الگوهای مخرب رفتاری با پروتکلهای درمانی صحیح، فضای خانه را از یک محیط تنشزا به محیطی حمایتی تبدیل کنید. با بهرهگیری از دانش متخصصان کلینیک ترک اعتیاد دی، میتوانید علاوه بر مدیریت اصولی بحرانهای احتمالی، مسیر بازگشت عزیزتان به سلامت پایدار را هموار کرده و آرامش را دوباره به کانون خانواده خود بازگردانید.
نظر بدهید
نظر بدهید